Doel van deze fase
In de ontwerpfase koppel je gedragsveranderingstechnieken aan de factoren uit je convergente mindmap en ontwerp je concrete interventies inclusief een meetmethode. Je vertaalt de inzichten uit de analysefase naar praktische acties die het doelgedrag gaan bevorderen.
Resultaat van deze fase
Een tactische mindmap, concrete interventies en een effectmeting die klaar zijn voor uitvoering
Stap 1: Techniekselectie
In de techniekselectie koppel je bewezen gedragsveranderingstechnieken aan de factoren die je hebt geselecteerd op basis van de mate van samenhang met het doelgedrag en de verwachte beïnvloedbaarheid. Wanneer je met behulp van technieken effectief op deze factoren inspeelt, verwacht je het grootste gedragseffect.
Hoe selecteer je technieken?
Per factor uit je convergente mindmap beantwoord je de volgende vragen:
- Wat houdt de techniek in?
- In welk type situaties werkt de techniek doorgaans en wanneer niet?
- Waarom verwacht je dat deze techniek passend is in de context van jouw gedragsveranderingstraject?
Je kunt technieken vinden via het theoretisch model, de invalshoeken Systeem, Kennis en vaardigheden en Drivers en weerstand, of via de literatuur.
Tactische mindmap
Het resultaat van de techniekselectie is een tactische mindmap: een schematische weergave van welke technieken je aan welke factoren gaat koppelen. Dit geeft overzicht en zorgt ervoor dat je geen factoren over het hoofd ziet.
Let op: Bij de techniekselectie gaat het om de strategie, nog niet om de vorm. De concrete uitwerking komt in de volgende stap: interventiedesign.
Stap 2: Volgorde bepalen (5P strategie)
Bij complexe gedragsveranderingen is het belangrijk om de volgorde van interventies te bepalen. De 5P strategie biedt een gefaseerde aanpak die helpt om interventies logisch te ordenen van voorbereiding tot borging.
1. Prikkelen
→
2. Prepareren
→
3. Pushen
→
4. Pleasen
→
5. Persisteren
1. Prikkelen
Kernvraag: Hoe creëer je bewustwording en urgentie bij de doelgroep?
- Bewustwording creëren over het probleem of de kans
- Urgentie opbouwen: waarom nu?
- Nieuwsgierigheid wekken naar het nieuwe gedrag
- Aansluiten bij waarden en emoties van de doelgroep
2. Prepareren
Kernvraag: Wat heeft de doelgroep nodig om het gedrag te kunnen uitvoeren?
- Kennis en vaardigheden opbouwen
- Zelfvertrouwen vergroten
- Eerste kleine stappen makkelijk maken
- Oefenen in een veilige setting
3. Pushen
Kernvraag: Hoe zet je aan tot actie op het cruciale moment?
- Triggers en prompts plaatsen
- Defaults aanpassen (gewenst gedrag standaard)
- Sociale druk en commitment activeren
- Drempels verlagen, friction wegnemen
4. Pleasen
Kernvraag: Hoe versterk je de positieve ervaring na het gedrag?
- Positieve feedback geven
- Successen vieren en uitvergroten
- Resultaten en impact zichtbaar maken
- Waardering en beloning bieden
5. Persisteren
Kernvraag: Hoe borg je het gedrag en voorkom je terugval?
- Nieuwe sociale norm vestigen
- Gedrag integreren in systemen en processen
- Terugval voorkomen door monitoring
- Continue verbetering en bijsturing
Tip
Orden je geselecteerde technieken uit de tactische mindmap volgens de 5P fases (Prikkelen, Prepareren, Pushen, Pleasen, Persisteren). Zo krijg je een logische volgorde voor de uitrol van je interventies.
Stap 3: Interventiedesign
In deze stap vertaal je de geselecteerde technieken naar een concrete interventie. Daarnaast ontwikkel je een meetmethode om het effect van je interventie te kunnen bepalen.
1. Context bepalen
Beschrijf waar en wanneer de interventie plaatsvindt en via welk medium je de doelgroep wilt bereiken:
- Tijdstip: Ochtend, middag of avond? Een bepaalde periode van het jaar?
- Niveau: Individueel of op groepsniveau?
- Medium: Face-to-face, brochure, TV, radio, internet, app, posters, flyer, telefoon/SMS?
Aandachtspunten bij je keuzes:
- Korte- of lange termijn effecten van de interventie
- Betaalbaarheid van de interventie
- Uitvoerbaarheid: vorm moet passen bij de techniek
- Kosten-effectiviteit: wegen de baten op tegen de kosten?
- Mogelijke bijwerkingen en veiligheid
- Gelijkheid: is de interventie voor alle segmenten van je doelgroep goed toepasbaar?
2. Operationalisatie van technieken
Beschrijf hoe elke techniek tot uiting komt in de interventie. Beantwoord per techniek:
- Hoe zet je deze techniek in?
- Hoe vaak?
- In welke vorm?
- Welke volgorde van technieken hanteer je?
- Welk beeld of welke woorden gebruik je?
- Welk medium gebruik je?
Omschrijf de technieken zo concreet mogelijk. Hierdoor krijg je een houvast waarmee je kunt checken of de interventie aansluit bij de relevante factoren.
3. Design van het effectonderzoek
Ontwikkel een meetmethode om te bepalen of je interventie effectief is. Belangrijke begrippen:
- Betrouwbaarheid: Is je meetinstrument accuraat? Zou je dezelfde resultaten krijgen als je het onderzoek opnieuw uitvoert?
- Validiteit: Meet je daadwerkelijk wat je beoogt te meten? Is het meetinstrument de beste methode voor jouw doelgedrag?
- Interne validiteit: Zijn de gevonden resultaten het gevolg van jouw interventie of door iets anders veroorzaakt?
- Externe validiteit: Zijn de gevonden resultaten ook relevant in andere, vergelijkbare situaties?
Valkuilen om op te letten:
- Geschiedeniseffect: Tussentijdse gebeurtenissen die je resultaten kunnen verklaren
- Groei-effect: Mensen groeien en leren, en worden soms uit zichzelf beter
- Hawthorne-effect: Mensen gedragen zich anders wanneer ze weten dat ze geobserveerd worden
Tip: Gebruik een controlegroep om deze valkuilen te controleren.
4. Effectmeting plannen
Beschrijf hoe je de data van je metingen gaat verzamelen en analyseren:
- Condities: Hoeveel groepen ga je vergelijken? (interventiegroep en controlegroep)
- Randomisatie: Worden deelnemers willekeurig ingedeeld? (dit maakt het een experiment)
- Meetmomenten: Voormeting en nameting? Hoeveel meetmomenten zijn er?
- Soort onderzoek: Kwalitatief, kwantitatief, experimenteel of correlationeel?
- Deelnemers: Hoeveel mensen heb je nodig? (poweranalyse)
Formuleer hypotheses over de verwachte uitkomsten, bijvoorbeeld: "Ik verwacht dat de interventieconditie hoger scoort op gedrag X dan de controleconditie."